Αδέσποτοι φίλοι . . . . εκπαιδεύονται σε θεραπευτές

Η Χριστίνα Οικονόμου, ένα από τα ιδρυτικά μέλη της SAPT Hellas, μας ενημερώνει για τις δράσεις της οργάνωσης και τα μαθήματα ζωής από αδέσποτους σκύλους. Μία από τις σημαντικότερες δράσεις της SAPT Hellas αποτελούν οι επισκέψεις στα σχολεία με σκοπό τα παιδιά να μάθουν για τον σκύλο και πως να του συμπεριφέρονται.   

1. Μιλήστε μας λίγο για εσάς και για τη θέση σας στην οργάνωση.

Η SAPT Hellas είναι αστική μη κερδοσκοπική εταιρεία, η οποία δραστηριοποιείται από το 2005 σε εθελοντική βάση με άδεια του Υπουργείου Παιδείας, δείτε το σύνδεσμο εδώ, η οποία ανανεώνεται ετησίως.  Η δράση της SAPT Hellas περιλαμβάνει δύο προγράμματα: το «Eκστρατεία Eνημέρωσης», που υλοποιείται σε σχολεία, και το «Σκύλοι Θεραπευτικής Επαφής», που υλοποιείται σε σχολεία Ειδικής Αγωγής και ιδρύματα για άτομα με νοητικές ή/και κινητικές αναπηρίες, πάντα με τη βοήθεια και τη συμμετοχή των σκύλων της ομάδας, οι οποίοι είναι εκτός από ημίαιμοι και πρώην αδέσποτοι ειδικά εκπαιδευμένοι για να έρχονται, σε επαφή με άτομα κάθε ηλικίας που ανήκουν σε ευπαθείς ομάδες.

Τελευταίο μας, ιδιαιτέρως αξιοσημείωτο επίτευγμα, ήταν η είσοδος μας στους θαλάμους ασθενών παιδιών και εφήβων στην Παιδοαιματολογική Κλινική του Πανεπιστημιακού Γενικού Νοσοκομείου Ηρακλείου.

 

2. Τι είναι οι σκύλοι θεραπευτικής επαφής και από πού προέρχονται; Ποιους μπορούν να βοηθήσουν; Μετράει η ηλικία σε αυτές τις θεραπείες;

Οι σκύλοι θεραπευτικής επαφής είναι κατοικίδια όπως όλοι οι άλλοι σκύλοι, όταν δεν βρίσκονται εν ώρα εργασίας. Δηλαδή είναι πλαισιωμένοι μετά την υιοθεσία τους από τον εκάστοτε εθελοντή που υιοθέτησε τον εκάστοτε σκύλο. Ζουν μαζί μας, είναι βαθιά κοινωνικοποιημένοι και απολαμβάνουν τα οφέλη μίας ισορροπημένης ζωής. Είτε είναι στο σπίτι τους είτε είναι στο πεδίο. Είναι όλοι τους ημίαιμοι και προέρχονται κυριολεκτικά από το δρόμο όπου βρέθηκαν αδέσποτοι.

Οι σκύλοι αυτοί, μετά από εκπαίδευση από την ομάδα μας (έχουμε εθελοντές εκπαιδευτές σκύλων) αρχίζουν πολύ σταδιακά να εκπαιδεύονται στο πεδίο (on the job training), ώστε σιγά-σιγά με καθοδήγηση  εκπαιδευτή και αγάπη για το έργο μας να βοηθήσουν παιδιά και ενήλικες που ανήκουν σε ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού π.χ. με Σύνδρομο Down, στο φάσμα του αυτισμού – και με Σύνδρομο Aspergers – με παραπληγία/τετραπληγία, νοητική υστέρηση και άλλες τέτοιες παθήσεις.

Η ηλικία του σκύλου ή του ωφελούμενου ανθρώπου δεν μετράει. Ακόμα και ένας νεαρότατος σκύλος που εντάσσεται στις δυνάμεις μας μπορεί να προσφέρει, σταδιακά σε όλο και πιο «δύσκολες» συνθήκες στο πεδίο. Ο νεαρότερος σκύλος και θέλει και μπορεί να παίξει με μπάλα ενώ, ο μεγαλύτερος, πιο ώριμος, είναι πιο κατάλληλος για να κάτσει ήσυχα δίπλα σε ωφελούμενο που τον βουρτσίζει για ώρα ή να πάει μία μικρή βόλτα χωρίς να τον πειράζει τυχόν αργός ρυθμός του βήματος του ωφελούμενο.

 

3. Μιλάτε σε σχολεία, φορείς και σε ιδρύματα. Ποια είναι η διαδικασία και τι θα δει κανείς σε αυτή σας την παρουσίαση;

Στα ιδρύματα σπάνια μιλάμε, διότι τα επισκεπτόμαστε προκειμένου να προσφέρουμε στους τροφίμους τους θεραπευτική επαφή. Το βάρος σε αυτές τις επισκέψεις πέφτει όλο στην αλληλεπίδραση σκύλων-ανθρώπων. Όταν κάποιες φορές επιτρέπει το νοητικό μιλάμε επίσης για να εξηγήσουμε ειδικά σε ημιαυτόνομους ωφελούμενους τον ορθό κώδικα συμπεριφοράς προς σκύλους, αδέσποτους ή δεσποζόμενους. Αυτό συμβαίνει προκειμένου να αποφύγουν «παρεξηγήσεις» μαζί τους, όπως για παράδειγμα να τους φανούν απειλητικοί και άρα να φέρουν σε κατάσταση άμυνας τους σκύλους.

Στα σχολεία, το πρόγραμμα που υλοποιείται έχει ένα ικανό προφορικό κομμάτι με παράλληλη προβολή διαφανειών, γιατί η εικόνα είναι πάντα πιο δυνατή από τα λόγια. Πηγαίνουμε σε σχολεία που μας προσκαλούν μέσω της φόρμας επικοινωνίας που βρίσκεται στον ιστότοπό μας, οργανωμένα, πάντα παρουσία εκπαιδευτικού/ών.

Οι επισκέψεις είναι ΔΩΡΕΑΝ νηπιαγωγεία και σχολεία (δημοτικά, γυμνάσια και λύκεια) με τους εξής σκοπούς:

1. Να ενημερώσουμε τα παιδιά για να μην «κινδυνεύουν» λόγω της ακατάλληλης συμπεριφοράς τους προς αδέσποτους ή δεσποζόμενους σκύλους.
2. Να τα ευαισθητοποιήσουμε και να τα εξοικειώσουμε με τους σκύλους για να αυξήσουμε τις πιθανότητες να έχουν από τώρα αλλά και στο μέλλον «καλές σχέσεις» με σκύλους δικούς τους ή ξένους και να μην διστάζουν ως ενήλικες να καταγγέλλουν κακοποιήσεις εις βάρος των ζώων.

Εκθέτουμε στους μαθητές:

1. Την ανεπάρκεια ελέγχου του πολλαπλασιασμού τους με στειρώσεις.
2. Το φαινόμενο των ημι-ιδιόκτητων σκύλων που κυκλοφορούν σε αγέλες έξω από κατοικίες, λειτουργώντας αμυντικά. Τα παραπάνω, συνδυασμένη με την άγνοιά μας για το πώς να συμπεριφερόμαστε σε αυτούς τους σκύλους ώστε να μην προκαλούμε -άθελά μας- την λεγόμενη “επιθετική” συμπεριφορά.
3. Το φαινόμενο του δεσποζόμενου σκύλου που όμως, λόγω του μεγάλου βαθμού άγνοιάς μας σε σχέση με το τι σημαίνει υπεύθυνη κηδεμονία σκύλου (και όχι απλή ιδιοκτησία σκύλου), είναι συνηθέστερα ένας σκύλος-αντικείμενο, παρατημένος σε μια βεράντα ή σε ένα κήπο δεμένος και μόνος, ενάντια στον Νόμο και με παντελή έλλειψη κοινωνικοποίησης και λόγω όλων αυτών συχνά εγκαταλείπεται και αυτός στον δρόμο).
4. Το φαινόμενο των όλο και αυξανόμενων σε αριθμό αλλά και σοβαρότητα κακοποιήσεων των ζώων συντροφιάς.
5. Την πιο πρόσφατη Νομοθεσία και δη τους Νόμους 4745/2020 και 4830/2021 και τις εφαρμογές/επιταγές τους.

Επιγραμματικά, δείχνουμε στα παιδιά:

1. Πώς μπορούμε να καλέσουμε έναν σκύλο κοντά μας, αντί να πάμε εμείς κοντά του.
2. Πώς θα ανταποκριθεί στο κάλεσμά μας  και σε ποια μέρη του σώματός του μπορούμε να τον χαϊδέψουμε, για να μας αισθανθεί «φίλους» του ή τουλάχιστον να μην μας φοβηθεί.
3. Τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να «αφήσουμε τον σκύλο στην ησυχία του» απομακρυνόμενοι από αυτόν αν δε θέλει να τον χαϊδέψουμε ή αν δεν έρθει καν κοντά μας.
4.  Πώς πρέπει να αντιδράσουμε, όταν ένας ή περισσότεροι σκύλοι μας «κλείσουν τον δρόμο» ή μας περικυκλώσουν. Αντίστοιχα, πώς πρέπει να κινηθούμε αν τρέξει/τρέξουν πίσω μας ή από το πλάι μας σα να μας κυνηγάνε.

 

4. Πώς θα μπορούσε κανείς να γίνει εκπαιδευτής σκύλων; Χρειάζεται ίσως κάποια κατάρτιση;

Οπωσδήποτε χρειάζεται κατάρτιση, αλλά στην Ελλάδα δεν υπάρχει δυστυχώς κρατικό ίδρυμα για τις σπουδές αυτές. Και θα έλεγε κανείς ότι θα τον χρειαζόμασταν πολύ περισσότερο από όλες τις άλλες χώρες, τουλάχιστον της Ευρώπης. Γιατί αν υπήρχε, θα υπήρχε παράλληλα ένας εγκεκριμένος κύκλος σπουδών από ανθρώπους που θα ασχολούντο να τον σχεδιάσουν λαμβάνοντας πληροφορίες και αντιγράφοντας στην ουσία ανάλογα προγράμματα σπουδών άλλων χωρών. Δεν θα χρειαζόταν να ανακαλύψουμε τον τροχό. Όμως δεν έχει υπάρξει  πολιτική βούληση για κάτι τέτοιο. Αντ’ αυτού, όσοι θέλουν να γίνουν εκπαιδευτές σκύλων χωρίς να περάσουν τα σύνορα της χώρας, φοιτούν σε σχολές που έχουν ιδρυθεί από εκπαιδευτές αλλά χωρίς ένα ενιαίο και εποπτευόμενο από ανεξάρτητο φορέα σύστημα και πρόγραμμα, ενιαία χρονική διάρκεια ή ενιαίο σχεδιασμό των απαιτούμενων μαθημάτων, πολλές φορές ίσως και χωρίς αρκετή πρακτική εξάσκηση.

Στη χώρα μας, για παράδειγμα, πιστεύω ότι δεν μπορεί κάποιος να λέγεται εκπαιδευτής σκύλων, αν δεν έχει περάσει 3 και 4 μαθήματα που να αφορούν τις συνθήκες ευζωίας, την υπεύθυνη κηδεμονία (όχι ιδιοκτησία!) σκύλου, την ανάγκη στείρωσης των ζώων συντροφιάς. Αυτό θα πρέπει να γίνει διότι έχουμε φτάσει στο απροχώρητο με πάνω από 2 εκατομμύρια αδέσποτους σκύλους εκ των οποίων πολύ λίγοι θα υιοθετηθούν.  Επιπλέον, δεν έχουν προκύψει από γέννες αδέσποτων, διότι αυτά φροντίζουν οι κατά τόπους φιλοζωικές να στειρώνονται και σπανιότερα οι Δήμοι, αλλά από γέννες δεσποζόμενων. Ας μην αντιτάξει κάποιος εδώ ότι όποιος θέλει να εκπαιδεύσει τον σκύλο του αυτομάτως αυτό σημαίνει ότι τον έχει ως κηδεμονευόμενο και όχι ως αντικείμενο που του ανήκει. Το έχω δει πολλές φορές ο σκύλος στη βεράντα μέρα νύχτα μακριά από την οικογένεια, αλλά η «εκπαίδευση» εκπαίδευση. Για το «status” του ιδιοκτήτη όλο αυτό, όχι για το καλό του σκύλου σίγουρα….

5. Ποιος θα κρίνει πόσες επισκέψεις και τι είδους θα πάρει ένας ασθενής;

Εδώ μιλάμε για τη θεραπεία διαμέσου των ζώων, όχι τις δραστηριότητες με τη βοήθεια των ζώων. Εκεί η επαφή μπορεί να γίνει μόνο μία φορά και να μην επαναληφθεί ποτέ στο μέλλον. Το «πόσες επισκέψεις,» λοιπόν, κρίνεται ανάλογα με την πρόοδο που σημειώνεται. Μπορεί αρχικά να σχεδιαστεί  πρόγραμμα 10 συνεδριών, πάντα με δομή και στόχους που τίθενται από τον/τους επιστημονικά υπεύθυνους του ιδρύματος. Πάντα με προτάσεις από την ομάδα μας για το πώς μπορούν να επιτευχθούν οι στόχοι αυτοί. Φυσικά στην πορεία, να αποφασιστεί τροποποίηση του σχεδίου αυτού είτε ως προς τις δραστηριότητες όσο και ως προς τη διάρκειά του.

 

6. Θα θέλατε, να αναφερθείτε με ονόματα και να μας πείτε μια περίπτωση που οι σκύλοι σας βοήθησαν; Πώς ήταν στην αρχή και πώς στο σήμερα;

Η Αθανασία, ο Γιάννης και ο Σπύρος είναι μόνο μερικά από τα παραδείγματα που η οργάνωση έχει βοηθήσει. Ας δούμ, φερ’ ειπειν την περίπτωση της Αθανασίας.

Η Αθανασία:

Νοητική καθυστέρηση, το πιθανότερο σοβαρή ολιγοφροσύνη: νοητικό πηλίκο µάλλον µεταξύ 20-34. Η πνευµατική της ηλικία µεταξύ 4 και 8 ετών. Η αυτοεξυπηρέτηση και οι κινητικές δεξιότητες είναι χαµηλού επίπεδο, έτσι ώστε ν’απαιτείται εποπτεία. Η ανάπτυξη της γλωσσικής επικοινωνίας και αντιληπτικότητας είναι περιορισµένη. Οµιλεί σε γλώσσα µε πτωχό λεξιλόγιο  και ατελή σύνταξη. ∆ε θα µπορούσε ν’αποκτήσει σχολικές γνώσεις, όπως είναι η ανάγνωση και η γραφή, εκτός ίσως από απλές αριθµητικές έννοιες. Εντούτοις, η Αθανασία, είναι µάλλον ασκήσιµη δηλαδή θεωρούµε ότι µπορεί να µάθει µερικές τυποποιηµένες εργασίες και να αναπτύξει τρόπους καλής συµπεριφοράς και δεξιότητες αυτοεξυπηρέτησης, λόγου χάρη καθαριότητα, ένδυση, κυκλοφορία, εκτέλεση απλών εργασιών µέσα στην οικογένεια. Τα παραπάνω παραδείγματα επιδέχνονται παρακολούθηση και προστασία, ‘οπως συμβαίνει σε προστατευόµενο εργαστήριο.

Στην πρώτη συνάντηση η Αθανασία επέλεξε τη Λούνα, το µικρότερο από τους τρείς θεραπευτικούς σκύλους, επειδή «είναι όµορφο και χαρούµενο». Η Κατερίνα την ρώτησε πως αισθανόταν όταν τη χάιδευε. Απάντησε: «χαρά, ήρεµα». Η περιθαλπόµενη ρώτησε να µάθει γιατί η Λούνα φορούσε γιλέκο (το κίτρινο όλων των σκύλων της SAPT). Eίναι ως εάν η Αθανασία να ασκείται για πρώτη φορά σε κάτι… Έχει δυνατότητες. Θα µπορούσε ένα µεγάλο ποσοστό της καθυστέρησής της να είναι και περιβαλλοντολογικής προελεύσεως. Η Εκπαίδευση προάγει την οργάνωση του µυαλού της. Γενικότερα έχει δυσκολία συγκέντρωσης. Μπορεί να µαθαίνει και να θυµάται τα ονόµατα των συµµετεχόντων ανθρώπων και σκύλων. Η Αθανασία ήδη από την 1η συνάντηση και ύστερα άρχισε να ρωτάει για τα «σκυλάκια»: «πότε θα ξανάρθουν;». Ρωτάει την Κατερίνα διάφορα πράγµατα για τη Λούνα, όπως αν της κάνει µπάνιο και τα λοιπά.

Ο Στέργιος-εκπαιδευόµενος της SAPT Hellas στη θεραπεία µέσω σκύλων κατέθεσε για την Αθανασία: «αυτό που δίνουµε στους περιθαλποµένους είναι χρόνος µε κάποιους που ασχολούνται µαζί τους». Στην περίπτωση της Αθανασίας ο χρόνος έγινε χώρος και ευρυχωρία µέσα της για να µπορεί να χωρέσει Πολύ σύντοµα η περιθαλπόµενη άνοιξε το δωµάτιό της και προσκάλεσε τις θεραπεύτριές της, για να µοιραστεί µαζί τους τη συλλογή από τις κούκλες της που αποτελούν τα υλικά της ψυχής της. Άφησε τις θεραπεύτριες να µπουν στα ενδότερά της και να την «γονιµοποιήσουν». Η παρέα -υποστήριξη- της Κατερίνας δούλεψε καθώς επικοινωνούσε και νοιαζόταν για την Αθανασία µε ενδιάµεσο «καλό αντικείµενο» τη Λούνα. Αν η σκυλίτσα αναπαρίσταται µέσα της ως κάτι καλό δε µπορεί παρά και η θεραπεύτριά της να «γράφει» και να κρατάει   µέσα της ως κάτι εξίσου καλό. Η µικρή υπόλευκη τετράποδη έδειχνε να απολαµβάνει τα «κοριτσίστικα» χάδια και τις περιποιήσεις της περιθαλπόµενης. Η Αθανασία είναι σαν ένα κοριτσάκι επτά ετών που παίζοντας αυθόρµητα µε το σκυλάκι εύκολα µπορεί να «πλάθεται» και να επηρεάζεται θετικά από την Κατερίνα.

Ύστερα από ένα µήνα θεραπευτικών συνεδριών, η φοβία της Αθανασίας να µπαίνει µέσα στον ανελκυστήρα κάµφθηκε µε τη βοήθεια της Κατερίνας η οποία γενικά την οργανώνει και την υποστηρίζει στην σχέση της µε την συγκάτοικό της την Βάσω που δείχνει να την εκµεταλλεύεται.

Το πρόγραμμα που τρέξαμε στο Θεραπευτήριο Χρονίων Παθήσεων Ανατολικής Αττικής.  Εδώ

 

7. Πού και πώς μπορεί κανείς να συμμετέχει στην οργάνωσή σας ή να σας στηρίξει;

Μας ενδιαφέρει πολύ να προσαρτούμε νέα μέλη στην ομάδα μας, όμως η ευθύνη μας στο πεδίο είτε σε σχολεία είτε σε ιδρύματα είναι πολύ μεγάλη. Αν από λάθος μας υπάρξει ατύχημα θα υπάρξει μεγάλη δυσφύμιση.  Τούτο συμβαίνει καθώς τα «κακά» νέα, ειδικά στη χώρα μας, κυκλοφορούν με αστραπιαία ταχύτητα συγκριτικά με τα «καλά».  Σε κάθε περίπτωση, η προσάρτηση  σημαίνει πολύμηνη υπομονή και εκπαίδευση του ανθρώπου και του σκύλου του σε διάφορα στάδια. Τα στάδια αυτά περιλαμβάνουν: πρώτα, εθελοντισμό γενικής υποστήριξης χωρίς σκύλο και μετά, αν το «λέει η καρδιά του» και θέλει να είναι στην ομάδα, συνεχίζει την εκπαίδευση  με σταθερότητα στην παρουσία σε επισκέψεις. ‘Οπως, άλλωστε, προ-είπα, πολύ μεγάλο μέρος της εκπαίδευσης γίνεται οn the job.

• Στήριξη χρειαζόμαστε και οικονομική. Δεν είναι λίγες οι φορές τα τελευταία 18 χρόνια που έχουμε αναγκαστεί να εισφέρουμε, εμείς οι ίδιοι οι εθελοντές όχι μόνο το χρόνο μας αλλά και οικονομικά.
• Οι τρόποι ενίσχυσης λοιπόν της οργάνωσης βρίσκονται εδώ