Αμαλία: Μια πράσινη ιστορία που ζει ακόμη

Στο προηγούμενο ταξίδι μας γνωρίσαμε τον Πύργο της Βασιλίσσης. Έναν Πύργο που μοιάζει να έχει ξεπηδήσει από παραμύθι και που κρύβεται εκεί που ίσως δεν θα περίμενε κανείς να τον συναντήσει, στο Ίλιον. Πίσω όμως από τον Πύργο βρίσκεται μια γυναίκα.

Η βασίλισσα Αμαλία.

Και αυτή τη φορά θέλω να γνωρίσουμε λίγο καλύτερα την ίδια.

Η Αμαλία ήταν η πρώτη βασίλισσα της Ελλάδας, σύζυγος του Όθωνα, και ήρθε σε μια Αθήνα πολύ διαφορετική από αυτή που γνωρίζουμε σήμερα. Μια πόλη που μόλις είχε αρχίσει να διαμορφώνεται ως πρωτεύουσα του νέου ελληνικού κράτους και στην οποία το πράσινο που σήμερα, ας πούμε πως υπάρχει, ήταν σχεδόν ανύπαρκτο.

Μάλιστα, όταν ο Λουδοβίκος Α΄ της Βαυαρίας, πατέρας του Όθωνα, επισκέφθηκε την Αθήνα, ένα από τα πρώτα πράγματα που παρατήρησε ήταν ακριβώς αυτό: η πόλη ήταν ξερή και δεν υπήρχαν δέντρα για να προσφέρουν ούτε λίγη σκιά. Κάπως έτσι το πρασίνισμα της νέας πρωτεύουσας έγινε ένα από τα πράγματα που έπρεπε να αλλάξουν. Και εδώ μπαίνει στην ιστορία μας η Αμαλία.

Καταγόταν από το Όλντενμπουργκ, παντρεύτηκε τον Όθωνα το 1836 και έναν χρόνο αργότερα ήρθε στην Ελλάδα. Την αγάπη της για τα φυτά και την κηπουρική όμως δεν την απέκτησε στην Αθήνα. Το «μικρόβιο» υπήρχε ήδη. Το Όλντενμπουργκ ήταν φημισμένο για τους κήπους του, ενώ και ο πατέρας της Αμαλίας αγαπούσε ιδιαίτερα τα φυτά. Μεγαλώνοντας λοιπόν σε ένα τέτοιο περιβάλλον, ήταν μάλλον φυσικό να αποκτήσει και εκείνη την ίδια αγάπη για τη φύση και τους κήπους. Και η Αθήνα έμελλε να γίνει ο τόπος όπου θα την έκανε πράξη.

Πριν ακόμη δημιουργηθεί ο Βασιλικός Κήπος, η Αμαλία είχε αρχίσει να αφήνει το δικό της πράσινο αποτύπωμα στην πόλη. Όταν το βασιλικό ζεύγος κατοικούσε στα προσωρινά ανάκτορα, στην περιοχή της σημερινής πλατείας Κλαυθμώνος, εκείνη αγόρασε τα γύρω οικόπεδα ώστε να μη χτιστούν και χαθεί η θέα από την κατοικία τους. Και τι τα έκανε;

Τα μετέτρεψε στον πρώτο ανακτορικό κήπο της Αθήνας. Αργότερα, όταν δημιουργήθηκαν τα νέα ανάκτορα, το ενδιαφέρον της στράφηκε στον χώρο γύρω τους. Εκεί άρχισε να παίρνει μορφή το έργο που έμελλε να συνδεθεί περισσότερο από κάθε άλλο με το όνομά της. Ο Βασιλικός Κήπος.

Η Αμαλία ασχολήθηκε με τη δημιουργία και τη φροντίδα του και φυτά και λουλούδια έφτασαν από διαφορετικά μέρη του κόσμου για να δημιουργηθεί ένας κήπος στην καρδιά μιας πόλης που, λίγα χρόνια νωρίτερα, χαρακτηριζόταν από την έλλειψη πρασίνου. Η αγάπη της όμως για τα φυτά δεν περιορίστηκε μέσα στα όρια του κήπου.

Υπάρχει μάλιστα μια μικρή λεπτομέρεια που μου άρεσε πολύ: η Αμαλία αγαπούσε ιδιαίτερα τις πιπεριές. Έτσι, δρόμοι της Αθήνας όπως η Ερμού, η Αιόλου αλλά και η σημερινή λεωφόρος Βασιλίσσης Αμαλίας είχαν φυτευτεί με πιπεριές. Φαντάζεστε την Αθήνα εκείνης της εποχής;

Και υπάρχει ακόμη ένα στοιχείο που, όταν το έμαθα, με έκανε να δω ένα πολύ γνώριμο σημείο της σημερινής πόλης με εντελώς διαφορετικό μάτι. Αν έχετε περάσει από την κεντρική είσοδο του Εθνικού Κήπου στη λεωφόρο Βασιλίσσης Αμαλίας, σίγουρα έχετε προσέξει τις εντυπωσιακές ουασινγκτόνιες που υψώνονται εκεί. Κάποιες από αυτές βρίσκονται στο ίδιο σημείο μέχρι σήμερα και φυτεύτηκαν από την ίδια την Αμαλία το 1842.

Σκεφτείτε το λίγο. Περνάμε από εκεί σχεδόν δύο αιώνες αργότερα και μπροστά μας βρίσκονται ακόμη δέντρα που φύτεψε η ίδια η πρώτη βασίλισσα της Ελλάδας. Και ίσως αυτό να είναι τελικά το πιο ενδιαφέρον όταν αρχίζεις να ανακαλύπτεις την ιστορία μιας πόλης. Μέρη και εικόνες από τα οποία έχουμε περάσει δεκάδες φορές αποκτούν ξαφνικά μια εντελώς διαφορετική σημασία. Η Αμαλία όμως είχε ακόμη μεγαλύτερα σχέδια.

Ο Βασιλικός Κήπος ήταν ένας καλλωπιστικός και βοτανικός κήπος. Εκείνη ήθελε έναν πολύ μεγαλύτερο χώρο, έξω από την πόλη, όπου θα μπορούσαν να υπάρχουν αμπελώνες, ελαιώνες, καλλιέργειες και φάρμες με ζώα. Σύμφωνα με όσα μάθαμε στην ξενάγηση, το όραμά της ήταν να δημιουργήσει έναν χώρο με γεωπονικό χαρακτήρα, κάτι σαν ένα γεωπονικό πανεπιστήμιο για την Αθήνα. Έτσι άρχισε να αναζητά το κατάλληλο κτήμα.

Και κάπως έτσι ο δρόμος μας οδηγεί ξανά στο Ίλιον. Στον Πύργο της Βασιλίσσης. Το κτήμα που δημιούργησε εκεί δεν ήταν λοιπόν απλώς ένας τόπος όπου η βασίλισσα μπορούσε να ξεκουράζεται μακριά από τα ανάκτορα. Ήταν ένα ακόμη κομμάτι αυτής της σχέσης της με τη γη, την καλλιέργεια και τη φύση. Μέχρι το 1862 είχε φτάσει περίπου τα 2.500 στρέμματα, με αμπελώνες, ελαιώνες, καλλιέργειες και ζώα.

Έτσι, όσο περισσότερο μάθαινα για την Αμαλία, τόσο περισσότερο άρχισα να συνδέω σημεία της Αθήνας που μέχρι τώρα έμοιαζαν μεταξύ τους άσχετα. Την περιοχή της σημερινής πλατείας Κλαυθμώνος, όπου δημιούργησε τον πρώτο ανακτορικό της κήπο. Τον Εθνικό Κήπο, που έμελλε να γίνει η σημαντικότερη πράσινη παρακαταθήκη της στην Αθήνα. Και, λίγο πιο μακριά από το κέντρο, το μεγάλο κτήμα και τον Πύργο της Βασιλίσσης στο Ίλιον. Πίσω από όλα βρίσκεται η ίδια γυναίκα.

Μια γυναίκα που έφτασε σε μια σχεδόν άδεντρη Αθήνα και άφησε πίσω της κήπους, δέντρα και ένα αποτύπωμα που, σχεδόν δύο αιώνες αργότερα, εξακολουθεί να υπάρχει μέσα στην πόλη.

Και ίσως την επόμενη φορά που θα περπατήσετε στον Εθνικό Κήπο ή θα σηκώσετε το βλέμμα σας στις ψηλές ουασινγκτόνιες της εισόδου του, να τις κοιτάξετε λίγο διαφορετικά.

Εσείς γνωρίζατε πόσο έντονα είχε συνδεθεί η βασίλισσα Αμαλία με το πράσινο της Αθήνας;

Αν έχετε οποιαδήποτε απορία ή σκέψη που θα θέλατε να μοιραστείτε μαζί μου, υπάρχει η φόρμα επικοινωνίας στη σελίδα μου.

Προσωπικά θέλω να πω ένα μεγάλο ευχαριστώ στον κ. Βασίλη Κουτσαβλή για αυτό το μαγευτικό ταξίδι και για την αξέχαστη παρουσίαση.

Πάμε τώρα για την επόμενη περιπέτεια!